Przywództwo

"Aby prowadzić ludzi, idź za nimi".
Lao-tse

 

O przywództwie często się mówi. Uważa się, iż organizacja nie może osiągnąć swoich celów bez skutecznego przywództwa; jednocześnie wielu menedżerów uważa się za przywódców lub chce nimi zostać. Zdaniem Petera Druckera, największego autorytetu w dziedzinie zarządzania, urodzonych liderów jest niewielu: nie istnieje wrodzona osobowość kierownicza, styl kierowania czy charakterystyczne cechy przywódcy. Wszystkiego można i należy się nauczyć. Aby wiedzieć, jak oddziaływać na innych, należy poznać i zrozumieć: istotę przywództwa, źródła władzy i wpływu przywódcy oraz czynniki wpływające na skuteczność przywództwa.

 

1. ISTOTA I ZNACZENIE PRZYWÓDZTWA

Mimo iż badania dotyczące przywództwa są prowadzone od wielu lat, eksperci nie są zgodni co do definicji i istoty przywództwa oraz sposobów jego analizy. Jednakże jednomyślni są co do tego, że:
• przywództwo nie jest pojęciem i działaniem tożsamym z zarządzaniem;
• przywództwo jest koncepcją złożoną i skomplikowaną;
• atrybuty przywództwa mogą być rozwijane poprzez trening, doświadczenie i analizy;
• skuteczność przywództwa zależy od „dopasowania” pomiędzy przywódcą, jego zwolennikami i sytuacjami, w jakich się znajdują;
• przywództwo ma znaczenie w określonych sytuacjach i zdarzeniach (tj.nie zawsze przywództwo odgrywa istotną rolę).
Istnieje niemal tyle definicji przywództwa, ile osób próbowało je sformułować. Ogólnie można powiedzieć, iż przywództwo to proces związany z działalnością kierowania, który polega na wpływaniu na działanie jednostek i grup, w kierunku osiągania pożądanych wyników. Opiera się ono na tych umiejętnościach i cechach osobowości kierownika, które pozwalają mu zaspokajać zarówno wewnętrzne potrzeby, jak i zewnętrzne wymagania grupy, której przewodzi. Tym samym przywódca to osoba, która potrafi oddziaływać na zachowania innych bez potrzeby uciekania się do użycia przymusu.
Z wszystkich definicji przywództwa, formułowanych w literaturze przedmiotu oraz przez praktyków zarządzania, wypływa kilka wniosków:

-> Przywództwo wiąże się z innymi ludźmi, podwładnymi lub zwolennikami. Łączy się z pewnymi cechami i zachowaniami osoby - przywódcy, której inni są skłonni zaufać i podporządkować się. W ten sposób określona jest pozycja przywódcy i umożliwiony jest proces przewodzenia.

-> Przywództwo wiąże się z nierównym podziałem władzy pomiędzy przywódcą i członkami grupy. Przywódca może kierować działaniami członków grupy, ci zaś nie mogą kierować działaniami przywódcy, aczkolwiek mogą na nie w pewnym zakresie wpływać.

-> Przywództwo wiąże się z umiejętnością korzystania z rozmaitych postaci władzy w celu wywierania wpływu na zachowania członków grupy lub podwładnych. Można powiedzieć, iż wywieranie wpływu stanowi istotę przywództwa.

->Przywództwo - poprzez modyfikację zachowań i działań ludzi - stanowi motor zmian organizacyjnych.


Przywództwo jest koncepcją węższą niż zarządzanie. W formalnej strukturze organizacji, menedżer jest odpowiedzialny za realizację działań polegających na planowaniu, organizowaniu, kierowaniu czy kontroli. Jednakże przywódcy grup nieformalnych nie zawsze są kierownikami pełniącymi funkcje menedżerskie. Innymi słowy, nie każdy przywódca jest menedżerem, jak nie każdy menedżer jest przywódcą.
A.Zaleznik, profesor Harvard Business School [A.Zaleznik, Managers and Leaders: Are They Different?, „Harvard Business Review”, March-April 1992, s.126-135] twierdzi, że liderzy tolerują chaos i braki w strukturze i w ten sposób inspirują członków grupy do szukania nowych rozwiązań Menedżerowie z kolei uznają porządek i kontrolę i nałogowo wręcz rozwiązują wszelkie problemy, często zanim inni członkowie organizacji zrozumieją ich znaczenie.

Tabela 1.


Przykłady działań ilustrujących różnicę pomiędzy zarządzaniem a przywództwem

tabela 1

Źródło: R.W.Griffin, Podstawy zarządzania organizacjami, PWN, Warszawa 1996, s.493